RANKING SAMORZĄDÓW 2020

Miejsca przyjazne edukacji” to ranking, który wskazuje samorządy, gdzie edukacja jest na najwyższym poziomie i gdzie samorząd lokalny dokłada wszelkich starań, żeby uczniowie od najmłodszych lat mogli korzystać z najwyższej jakości kształcenia. Ranking skupia się na gminach, które w największym stopniu odpowiadają za dobry start edukacyjny uczniów. To gminy, w tym miasta na prawach powiatów, zarządzają oświatą na swoim terenie, dystrybuują pieniądze przekazywane z budżetu państwa i dokładają do nich własne środki. Decydują też o wyborze dyrektorów czy sieci szkolnej. Mądry samorząd może wspierać i rozwijać oświatę na swoim terenie, dbając o uczniów, ale też o swoją przyszłość. Od jakości szkolnej edukacji zależy bowiem jakie dalsze możliwości edukacyjne i na rynku pracy będą mieli młodzi mieszkańcy gmin, a także to jak będzie wyglądał rozwój gospodarczy i społeczny gminy w przyszłości.

Edukacja na najlepszym poziomie nie zawsze oznacza najwyższe wyniki na egzaminach zewnętrznych, bowiem szkoły i samorządy pracują z uczniami o różnym potencjale i borykają się z odmiennymi wyzwaniami. Bierzemy to pod uwagę i dzięki naszej metodologii  możemy wskazać miejsca o wysokiej jakości nauczania. Miejsca gdzie wysiłek szkół, nauczycieli i samorządów jest większy i przynosi lepsze efekty. Są to instytucje, które znalazły klucz do tego, żeby współpracować dla dobra uczniów tworząc nową jakość.

Sporządzony przez nasz ranking wyróżnia się tym, że opiera się o obiektywne dane dotyczące warunków i efektów nauczania, a także tym, że wykorzystuje ogólnodostępne dane a jego metodologia jest precyzyjnie opisana. Nasze wyniki można łatwo sprawdzić sięgając do danych źródłowych a naszym celem jest pełna przejrzystość rankingu. Dane, z których korzystamy, są szeroko wykorzystywane do oceny jakości edukacji, jednak rzadko analizowane są łącznie i w sposób biorący pod uwagę znaczne różnice w warunkach panujących w gminach. Nie budzi wątpliwości, że dostępność edukacji przedszkolnej, dobre i wyrównane wyniki z egzaminów zewnętrznych, a także jakość pracy szkół mierzona edukacyjną wartością dodaną, to wszystko wskaźniki, które oddają jakość edukacji w gminach.

Celem rankingu jest nie tylko wskazanie samorządów dbających o najwyższą jakość edukacji,  ale też rozpoczęcie dyskusji nad tym, co przyczynia się do wysokiej jakości nauczania. Jakie cechy mają miejsca, które zajmują czołówkę rankingu? Jakie rozwiązania stosują szkoły i w jaki sposób współpracują z samorządem? Wreszcie, w jaki sposób samorząd podchodzi do edukacji i buduje swoje relacje ze szkołami? Nawet w gminach z czołówki rankingu nie zawsze wszystko działa i wyniki nie w każdej kategorii są najwyższe. Są to jednak miejsca, w których poprzez współpracę, wzajemne zrozumienie dla wyzwań, a wreszcie talent i zaangażowanie nauczycieli i dyrektorów udało się razem stworzyć uczniom najlepsze z możliwych warunków. Uczmy się od nich i rozmawiajmy, w jaki sposób można te sukcesy upowszechnić w całym kraju!

Partnerem rankingu jest pismo samorządu terytorialnego     

Co porównujemy i w jakich kategoriach?

Pozycja w rankingu jest pochodną oceny każdego samorządu w trzech kategoriach.

DOBRY START

ocenia dostępność edukacji przedszkolnej oraz wyniki uczniów na egzaminach zewnętrznych kończących szkołę podstawową oraz gimnazjum. Czołowe miejsca zajmą tu gminy, w których prawie wszystkie dzieci mogą korzystać z przedszkoli a wyniki egzaminów zewnętrznych są wyższe niż w samorządach działających w podobnym kontekście społecznym i gospodarczym.

NIERÓWNOŚCI

porównują samorządy pod względem tego jak zróżnicowane są wyniki egzaminów zewnętrznych. Najwyższe lokaty zajmują tu gminy, w których uczniowie mają zbliżone do siebie wyniki z egzaminu kończącego szkołę podstawową i gimnazjum. Inaczej mówiąc, są to gminy, gdzie między najlepszymi a najsłabszymi uczniami różnice są mniejsze niż gdzie indziej.

POSTĘP

odzwierciedla przyrost wiedzy i umiejętności uczniów między ukończeniem szkoły podstawowej a końcem nauki w gimnazjum. Jest to odpowiednik edukacyjnej wartości dodanej oszacowany dla gmin w oparciu o wyniki sprawdzianu szóstoklasistów oraz wyniki egzaminu gimnazjalnego. Wskaźnik ten pokazuje jakość nauczania nauczycieli gimnazjów, a wielu z nich naucza obecnie w szkołach podstawowych.

Końcową pozycję w rankingu ustalono jako średnią z pozycji w tych trzech kategoriach.

Samorządy w Polsce działają w różnych uwarunkowaniach. Zupełnie inna jest struktura dochodów i zadania miast w porównaniu do gmin wiejskich. Inne są też wyzwania edukacyjne na wsi i w mieście. W większych jednostkach samorządowych wyzwanie stanowi zarządzanie siecią placówek oświatowych i stworzenie dogodnych warunków nauczania dla większej liczby uczniów. W mniejszych gminach wyzwaniem jest niewielka liczba uczniów, zapewnienie zajęć dodatkowych, wyposażenie mniejszych szkół czy też organizacja dowozu. Otoczenie społeczne, zasoby kulturowe i ekonomiczne szkół są odmienne na wsi i w mieście. Z tego względu porównania jakości edukacji między jednostkami samorządu terytorialnego mają sens jedynie między gminami podobnej wielkości. Poniżej prezentujemy wyniki osobno dla gmin z mniej niż 20 tys. mieszkańców, dla gmin o wielkości od 20 do 100 tys. mieszkańców oraz dla miast z liczbą ludności przekraczającą 100 tys.

Samorządy podobnej wielkości mogą funkcjonować w odmiennym środowisku społeczno-ekonomicznym, a uczniowie ze szkół na ich terenach mogą mieć różny dostęp do zasobów kultury. Gminy, w których bezrobocie jest niskie a dochody ludności wysokie, to też zazwyczaj gminy, gdzie rodzice uczniów częściej posiadają wyższe wykształcenie, czy też silniej wspierają edukację swoich dzieci. W gminach takich łatwiej uzyskać wysokie wyniki egzaminów zewnętrznych, a rodziców nie trzeba zachęcać do posyłania dzieci do przedszkoli. Dlatego w każdej kategorii wielkości gmin prezentujemy osobno wyniki dla samorządów o stopie bezrobocia wyższej niż przeciętna oraz niższych niż średnia dochodach własnych w przeliczeniu na mieszkańca. To samorządy, które potrafią zadbać o wysoką dostępność i jakość edukacji, pomimo relatywnie trudniejszych warunków.

Wyniki

Pierwsze miejsce w rankingu zajmuje Podkowa Leśna. Nie jest to zaskoczenie, bowiem ta gmina „miasto-ogród” z okolic Warszawy pierwszą pozycję zajęła już w 2017 roku. Szkoły z tej gminy od lat zajmują też czołowe miejsca pod względem wyników egzaminów zewnętrznych. W Podkowie Leśnej, inaczej niż w wielu innych gminach z dobrymi wynikami uczniów, różnice na egzaminach należą do najniższych w Polsce. W latach 2017-2019 uczniowie z Podkowy Leśnej osiągali też nie tylko świetne wyniki w szkole podstawowej, ale podnosili poprzeczkę jeszcze wyżej robiąc znaczny postęp w gimnazjum. Łącznie, to Podkowa Leśna jest gminą, która potrafi najlepiej zadbać o dobry start uczniów, ale także o ich wyrównane wyniki i postępy w edukacji.

Na drugim miejscu plasuje się Łęknica – niewielka gmina z województwa lubuskiego. W rankingu z 2017 roku uplasowała się w czołowej setce gmin w Polsce, jednak dzięki bardzo wysokim wynikom miejscowego gimnazjum, w obecnym rankingu zajmuje drugie miejsce. Łęknicę wyróżniają też nie tylko wysokie, ale bardzo wyrównane wyniki z egzaminów zewnętrznych. Jest to gmina, która świetnie dba o dobry start uczniów, a pod względem wyrównywania wyników i postępów uczniów nie ma sobie równych.

Trzecie miejsce zajmuje Lesznowola, która już w poprzednich latach także plasowała się w czołówce rankingu. Uczniowie z tej podwarszawskiej gminy uzyskują od lat najwyższe wyniki z egzaminów zewnętrznych. Jest to gmina w której zapewniony jest dostęp do edukacji przedszkolnej, a wyniki uczniów są mniej zróżnicowane niż w innych gminach w Polsce.

Kolejne miejsca w rankingu zajmują Michałowice i Józefów, czyli kolejne gminy spod Warszawy, ale także gminy Oksa i Opatowiec z województwa świętokrzyskiego, Boronów z województwa śląskiego, oraz Trzebownisko i Wielkie Oczy z województwa podkarpackiego. We wszystkich tych gminach dostęp do edukacji przedszkolnej jest lepszy niż w podobnych gminach w Polsce, wyniki na egzaminach zewnętrznych są wysokie i mniej zróżnicowane, a wysoka jakość nauczania gwarantuje dobry postęp uczniów w trakcie dalszej nauki.

Ranking dla całego kraju

wdt_ID Miejsce Gmina TERYT Województwo Powiat Dobry Start Nierówności Postęp
1 1 Podkowa Leśna 140.502 mazowieckie grodziski 1 9 25
2 2 Łęknica 81.101 lubuskie żarski 35 1 1
3 3 Lesznowola 141.803 mazowieckie piaseczyński 6 12 110
4 4 Michałowice 142.104 mazowieckie pruszkowski 3 10 160
5 5 Józefów 141.701 mazowieckie otwocki 5 196 19
6 6 Oksa 260.205 świętokrzyskie jędrzejowski 93 160 23
7 7 Boronów 240.702 śląskie lubliniecki 33 119 190
8 8 Trzebownisko 181.613 podkarpackie rzeszowski 77 188 180
9 9 Opatowiec 260.304 świętokrzyskie kazimierski 294 22 130
10 10 Wielkie Oczy 180.908 podkarpackie lubaczowski 314 59 93

Najlepsze gminy poniżej 20 tys. mieszkańców

Najmniejsze gminy w Polsce to zarówno liderzy jak i outsiderzy naszego rankingu. Pokazuje to, że w niewielkiej gminie, gdzie zazwyczaj jest jedno gimnazjum i jedna większa lub kilka małych szkół podstawowych, można osiągnąć sukces edukacyjny, o ile współpraca między władzami gminy i szkołą układa się dobrze, a w szkole pracuje grupa oddanych pedagogów. Takie są z pewnością gminy-liderzy naszego rankingu. Świetnie wykorzystują to, że pracują z małą grupą uczniów i mają łatwiejszy kontakt z rodzicami. W samorządach tych problemy rozwiązuje się wspólnie, widząc w szkołach najważniejsze miejsce lokalnej aktywności. Z drugiej strony, w wielu małych gminach, często brakuje motywacji lub pomysłu jak podnosić jakość nauczania. Brakuje liderów lub woli przełamania lokalnych konfliktów. Te właśnie gminy zajmują ostatnie miejsca w prezentowanym rankingu.

Wśród trzech pierwszych gmin w tej kategorii mamy gminy, której zajęły odpowiednio pierwsze, drugie i czwarte miejsce w ogólnym rankingu: Podkowę Leśną, Łęknicę oraz Michałowice. Kolejne miejsca zajmują także gminy, które uplasowały się w czołówce ogólnego rankingu. Jednak miejsca w czołowej dziesiątce zajmują też gminy Suchań, Repki i Młynarze. Nie są to gminy, które mogą pochwalić się najwyższymi wynikami z egzaminów czy najlepszą dostępnością przedszkoli, choć też pod tym względem mają ponadprzeciętne wyniki. Ich wysoka pozycja w rankingu jest efektem niewielkich nierówności w wynikach uczniów na egzaminach oraz świetnej jakości nauczania w gimnazjach.

wdt_ID Miejsce Gmina TERYT Województwo Powiat Dobry Start Nierówności Postęp
1 1 Podkowa Leśna 140502 mazowieckie grodziski 1 9 25
2 2 Łęknica 81101 lubuskie żarski 35 1 1
3 3 Michałowice 142104 mazowieckie pruszkowski 3 10 160
4 4 Oksa 260205 świętokrzyskie jędrzejowski 93 160 23
5 5 Boronów 240702 śląskie lubliniecki 33 119 190
6 6 Opatowiec 260304 świętokrzyskie kazimierski 294 22 130
7 7 Wielkie Oczy 180908 podkarpackie lubaczowski 314 59 93
8 8 Suchań 321411 zachodniopomorskie stargardzki 473 4 5
9 9 Repki 142906 mazowieckie sokołowski 417 44 29
10 10 Młynarze 141105 mazowieckie makowski 284 214 4

Najlepsze gminy poniżej 20 tys. mieszkańców z niskimi dochodami i wyższym bezrobociem

Wiele małych gmin w Polsce boryka się z bezrobociem, a ich dochody własne są niższe niż średnia krajowa. Ogranicza to możliwości finansowania edukacji, a przed nauczycielami stawia większe wyzwania. Można jednak wskazać w grupie małych gmin, gdzie bezrobocie jest powyżej przeciętnej a dochody niższe niż średnia, takie samorządy, w których dostępność edukacji przedszkolnej i osiągnięcia uczniów budzą respekt. Poniżej wskazano dziesięć takich gmin. Choć niewielkie i mało zamożne, pokazują, że także w wymagających warunkach można zadbać o wysoką jakość edukacji. Warto zauważyć, że gmina Wielkie Oczy należy do czołowej dziesiątki krajowego rankingu mimo, że jest to niewielka gmina, która organizuje oświatę w oparciu o bardziej ograniczone zasoby. To także gmina, która wysoko uplasowała się w poprzedniej edycji rankingu z 2017 roku.

wdt_ID Miejsce Gmina TERYT Województwo Powiat Dobry Start Nierówności Postęp
1 1 Wielkie Oczy 180908 podkarpackie lubaczowski 314 59 93
2 2 Tczów 143604 mazowieckie zwoleński 361 29 133
3 3 Wilkołaz 60709 lubelskie kraśnicki 64 444 60
4 4 Czarnocin 260302 świętokrzyskie kazimierski 135 144 308
5 5 Jasienica Rosielna 180205 podkarpackie brzozowski 44 570 140
6 6 Grębów 182003 podkarpackie tarnobrzeski 154 463 203
7 7 Haczów 180204 podkarpackie brzozowski 68 326 433
8 8 Zagnańsk 260419 świętokrzyskie kielecki 21 787 46
9 9 Dobre 41103 kujawsko-pomorskie radziejowski 155 180 528
10 10 Komarów-Osada 62003 lubelskie zamojski 402 147 321

Najlepsze gminy powyżej 20 tys. i poniżej 100 tys. mieszkańców

W tych gminach wyzwania są już inne. Sieć szkolna jest znacznie większa a współpraca z mieszkańcami nie może ograniczać się do bezpośrednich spotkań. W tej kategorii „na podium” mamy dwie gminy podwarszawskie: Lesznowola i Józefów, a także gminę Trzebownisko z województwa rzeszowskiego.

wdt_ID Miejsce Gmina TERYT Województwo Powiat Dobry Start Nierówności Postęp
1 1 Lesznowola 141803 mazowieckie piaseczyński 6 12 110
2 2 Józefów 141701 mazowieckie otwocki 5 196 19
3 3 Trzebownisko 181613 podkarpackie rzeszowski 77 188 180
4 4 Kobyłka 143401 mazowieckie wołomiński 122 585 36
5 5 Nisko 181205 podkarpackie niżański 267 356 201
6 6 Cieszyn 240301 śląskie cieszyński 89 489 278
7 7 Legionowo 140801 mazowieckie legionowski 83 345 455
8 8 Zabierzów 120616 małopolskie krakowski 45 362 483
9 9 Piaseczno 141804 mazowieckie piaseczyński 70 400 423
10 10 Brzozów 180201 podkarpackie brzozowski 151 662 114

Ranking dla gmin od 20 do 100 tys. mieszkańców z niskimi dochodami i wyższym bezrobociem

Wśród gmin średniej wielkości jest także sporo miejscowości borykających się z bezrobociem oraz niskimi dochodami. Wśród takich gmin liderami jakości edukacji są gmina Trzebownisko, Nisko oraz Brzozów. Gmina Trzebownisko po raz kolejny zostaje liderem tego rankingu, ale też plasuje się na ósmej pozycji w ogólnym rankingu wszystkich gmin w Polsce.

wdt_ID Miejsce Gmina TERYT Województwo Powiat Dobry Start Nierówności Postęp
1 1 Trzebownisko 181613 podkarpackie rzeszowski 77 188 180
2 2 Nisko 181205 podkarpackie niżański 267 356 201
3 3 Brzozów 180201 podkarpackie brzozowski 151 662 114
4 4 Jarosław 180401 podkarpackie jarosławski 106 243 749
5 5 Boguchwała 181603 podkarpackie rzeszowski 230 391 846
6 6 Wołomin 143412 mazowieckie wołomiński 564 579 538
7 7 Bartoszyce 280101 warmińsko-mazurskie bartoszycki 386 685 727
8 8 Łańcut 181004 podkarpackie łańcucki 422 546 853
9 9 Andrychów 121801 małopolskie wadowicki 324 1.332 194
10 10 Kęty 121304 małopolskie oświęcimski 240 1.495 176

Najlepsze miasta powyżej 100 tys. mieszkańców

Duże miasta stoją przed największymi wyzwaniami pod względem organizacji i zarządzania oświatą. Tu liczy się przede wszystkim dobra strategia, efektywne wydatkowanie pieniędzy oraz tworzenie systemu zapewniania jakości kształcenia na większą skalę. W tej kategorii liderem jest Rzeszów – miasto, które wygrało także ranking Evidence Institute w 2014 i 2017 roku. Drugie miejsce zajmuje Lublin, a trzecie Białystok – obydwa miasta dokonały znacznego postępu w porównaniu do 2017 roku.

wdt_ID Miejsce Gmina TERYT Województwo Dobry Start Nierówności Postęp
1 1 Rzeszów 186301 podkarpackie 348 227 421
2 2 Lublin 66301 lubelskie 655 256 401
3 3 Białystok 206101 podlaskie 829 426 513
4 4 Kielce 266101 świętokrzyskie 732 767 512
5 5 Kraków 126101 małopolskie 1.353 42 755
6 6 Tarnów 126301 małopolskie 376 1.624 429
7 7 Opole 166101 opolskie 799 1.318 644
8 8 Warszawa 146501 mazowieckie 1.895 19 994
9 9 Poznań 306401 wielkopolskie 2.209 366 605
10 10 Bielsko-Biała 246101 śląskie 1.698 1.096 490

Ranking dla miast pow. 100 tys. mieszkańców z niskimi dochodami i wyższym bezrobociem

Duże miasta w Polsce różnią się pod względem sytuacji społeczno-ekonomicznej. W dużych miastach wyzwania organizacyjne są znaczne a wydatki na edukację muszą konkurować np. z ważnymi wydatkami inwestycyjnymi. Z tego względu warto jest wyróżnić duże miasta, które osiągają świetne wyniki w edukacji, a gdzie bezrobocie jest nieco wyższe a dochody własne niższe niż przeciętna. W tej kategorii pierwsze miejsce także należy do Rzeszowa, co pokazuje, że mądra polityka edukacyjna i wsparcie dla oświaty mogą przynieść świetne efekty, nawet w bardziej wymagających warunkach. Drugie miejsce zajmuje Lublin a trzecie Tarnów – obydwa miasta znane z dbałości o oświatę. W tej kategorii konkuruje 13 miast i z tego względu prezentujemy tylko czołowe trzy samorządy.

wdt_ID Miejsce Gmina TERYT Województwo Powiat Dobry Start Nierówności Postęp
1 1 Rzeszów 186301 PODKARPACKIE m. Rzeszów 348 227 421
2 2 Lublin 66301 LUBELSKIE m. Lublin 655 256 401
3 3 Tarnów 126301 MAŁOPOLSKIE m. Tarnów 376 1.624 429
4 4 Koszalin 326101 ZACHODNIOPOMORSKIE m. Koszalin 1.171 1.262 1.263
5 5 Częstochowa 246401 ŚLĄSKIE m. Częstochowa 1.806 819 1.146
6 6 Sosnowiec 247501 ŚLĄSKIE m. Sosnowiec 1.983 1.006 1.085
7 7 Radom 146301 MAZOWIECKIE m. Radom 1.532 1.404 1.150
8 8 Toruń 46301 KUJAWSKO-POMORSKIE m. Toruń 1.494 2.034 737
9 9 Legnica 26201 DOLNOŚLĄSKIE m. Legnica 2.122 1.447 868
10 10 Elbląg 286101 WARMIŃSKO-MAZURSKIE m. Elbląg 1.476 1.198 1.898